Vęringar ķ evrópskum bönkum - menningin er meiniš

Žaš eru greinilega margir bankastjórar stórra fjįrmįlastofnana aš hverfa frį um žessar mundir af einni eša fleiri įstęšu.

 Į dögunum vakti athygli mķna greining į óförum eins af mikilfenglegustu bankastofnunum Svisslendinga UBS.

Višskiptablašiš hefur einmitt sent frį sér grein um aš žar séu aš verša forstjóraskipti.

 

Įstęša žess er ekki bara aš bankinn stendur höllum fótum heldur eru meira en sterkar vķsbendingar um aš hann hafi veriš ręndur innanfrį eins og okkur Ķslendingum er žvķ mišur allt of kunnugt um ķ tengslum viš okkar bankahrun įriš 2008.

Bankar sem lenda ķ slķku og fjölmišlar viršast hafa į žvķ yndi aš draga slķkt gjörninga fram eins og žeir vęru verk EINS MANNS.  Bankaheimur hefur meira aš segja hugtak yfir slķkt fólk og eru žaš kallaš "Rogue Traders".

Ķ žessu tilfelli heitir mašurinn Kweku Adoboli en hann žótti djarfur og hugvitssamur starfsmašur bankans en olli tveggja milljarša evra tapi vegna gjaldeyrisvišskipta. Įšur hafši bankinn žó sett sjįlfan sig nęr į hlišina vegna glęfrarlegs framgangs ķ undirmįlslįnakapphlaupinu sem heltók bankamenninguna um įrabil.

Žaš sem hristir Evrópskt og Svissneskt fjįrmįlalķf er aš į žrišja įri eftir upphaf fjįrmįlakreppu sem sendi vestręna heimsbyggš į barm gjaldžrots er aš skandalar sem upp eru aš koma NŚ sżna aš stórbankar eins og UBS eša fjįrfestingarbankarnir ķ Evrópu hafa ekkert lęrt. Innan žeirra er  stofnanamenning sem vinnur gegn stöšugleika fjįrmįlakerfisins. 

Uppįkomurnar sem flett er ofan af sżna svo ekki veršur um villst aš fjįrhęttuspilamenning er (enn) višlošandi fjįrfestingabanka um alla Evrópu. Žó aš UBS muni sennilega lifa tapiš af sem Adoboli olli er nęsta vķst aš žó bankarnir vilji lįta svona óheppileg višskipti lķta śtfryrir aš žau séu framin af įkvešnu fólki innan žeirra vébanda sem missti sig - žį er hępiš aš horfa fram hjį stjórn bankanna og menningunni sem bankarnir innręta sķnu starfsfólki.

Žannig skrifar Per Hansen professor viš višskiptahįskólans ķ Kaupmannahöfn aš stofnanamenning fjįrfestingarbanka sé ALMENNT vandamįl. žaš er ekki bara įskorun fyrir stjórn bankanna en einnig fyrir fjįrmįlaeftirlit landa um heim allan. 

Eitt af žeim mįlum bankaheims sem hafa hneykslaš undanfarin įr var hneyksliš ķ stórbankanum Sociéte Génerale en žar var bankamašurinn Jerome Kerviel uppvķs aš hafa kostaš bankann yfir 36 milljarša evra tap ķ fjįrglęfravišskiptum (speculation trade).  Sökudólgurinn hefur reyndar bent į aš hann hafi einungis spilaš meš ķ žeirri stofnanamenningu sem hampaš var ķ bankanum.

Žetta er umhugsunarvert, athyglisvert svo ekki sé meira sagt.

Ein af nišurstöšum rannsóknarskżrslu sem UBS lét gera, var aš į tķmum fjįrmįlabóla freistast margir til aš horfa fram hjį hefšbundnum reglum um góš bankavišskipti. Gildismatiš og višmišin sem liggja til grundvallar góšri bankastarfsemi geta žannig runniš til og breyst. Vinningsmišaša og einstaklingsmišaša menning fjįrfestingarbankanna hampaši sérstaklega įhęttusömu atferli. Bankinn reiddi sig nęr alfariš į stęršfręšilega lķkanagerš ķ mati og  nišurstöšur einkunnagjafarfyrirtękjanna (!!! vošalega hljómar žetta allt saman kunnuglega!). Menningarvandamįliš er semsagt vķštękara en aš žaš nįi einangraš til žessara glęfralegu einstaklinga sem brennimerktir eru "Rogue Traders".

Hansen tekur dęmi af atburši sem įtti sér staš įriš 2004 ķ Londondeild Citibankans en žar höfšu starfsmenn leikiš sér aš žvķ aš gręša 24 milljónir dollara į hįlftķma meš žvķ aš selja evrópsk rķkisskuldabréf (į mešan aš enn var eftirspurn eftir žeim) og kaupa sķšan aftur į žrefalt lęgra verši. Žetta var śtmįlaš sem afrek žó aušveldlega hefši veriš hęgt aš sjį aš veriš var markvisst aš "dömpa" skuldabréfunum. Slķkt žykir allajafna ekki góš latķna hjį heišviršari bankastofnunum en žarna höfšu ašrar leikreglur öšlast višurkenningu og žóttu jafnvel kśl mešal strįkanna.

Stęrsti hluti fjįrfestingarbanka inniheldur svona menningu, hręgammamenningu. Til aš hęgt sé aš stemma stigu viš fleiri kreppum af žeim toga sem sopiš er seyšiš af nś og ķ nįinni framtķš žarf aš verša uppgjör ķ fjįrmįlastofnanamenningu vesturlanda. Žjóšarleištogarnir viršast ekki alltaf vera aš įtta sig į žvķ.

Įriš 1987 var framleidd geysivinsęl kvikmynd um Wall Street žar sem ašalpersóna leikverksins hét Gordon Gekko. Gekki žessi įtti slagoršiš "Greed is Good".  Nokkrum įrum sķšar voru drengir bankaheims um vķša veröld bśnir aš gera žau aš sķnum. Gildismatiš var einnig oršiš įmóta. Žeir upplifšu sig sem herra alheimsins. 

Hansen rekur upphaf gildismats skrišsins/breytinga til Bretlands į nķunda įratugnum žegar aš aukiš frelsi bankastofnanna leiddi til aukinnar samkeppni, samruna og yfirtaka. Žannig voru heišviršar bankastofnanir meš fleiri hundraš įra sögu og hefš undir ķ nżrri menningu sjįlfmišašra, aggressķvra og gróšamišašra manna sem voru drifnir af mótivinu aš nį inn bónusum. Žeir hröktu žannig ašra strįkamenningu frį sem byggšist į "old boys" tengslaneti sem tengdist gegnum menntastofnanir, nįm og stéttvķsi. Barings bank įtti sér 233 įra sögu žegar aš menningarumskipti leiddu į endanum til žess aš einn hinna nżju menningarbera bankans, Nick Leeson varš uppvķs aš og įsakašur fyrir ólöglega gjörninga tengdum bókhald bankans og eiginfjįrstöšu.

Žegar öllu er į botninn hvolft fjalla umskipti og breytingar ķ fjįrmįlakerfinu um meira en einstaklinga og frįfarandi og komandi bankastjóra. Žaš var uppsafnaš atferli heils menningarkerfis sem leiddi til žrįhyggju į endalaust hękkandi hlutabréfamarkašsvķsitölur og ofurflóknar nżskapanir ķ fjįrmįlaafuršum (t.d afleišur og undirmįlslįn). Žessi uppsöfnušu atferli bankamannamenningarinnar leiddu til djśpstęšustu fjįrmįlakreppu heimsins sķšan 1930.

(tilvitnanir og teksti žżddur aš hluta śr grein Per H. Hansen - Kasinokultur sem birtist ķ Weekendavisen, 23.September 2011).

 

 


mbl.is Sešlabankastjóri ESB kęršur
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband