Fęrsluflokkur: Višskipti og fjįrmįl

Kvalir viš óžęgilega įkvaršanatöku

Einhvern tķma sagši mér vķs mašur eša kona aš žaš vęri ķ manneskjunnar ešli aš foršast įkvaršanatöku um óžęgileg mįlefni. Eitt er vķst aš heimsbyggšin, sem er samtengd ķ gegnum višskipti, fjįrmįl, stjórnmįl og żmis tengsl af öšrum toga bregst nś viš merkjum, svipaš og indiįnarnir foršum daga eru sagšir hafa lesiš ķ reykmerki.

Fréttir berast og dreifast um višbrögš įkvešinna stjórnvalda įkvešins lands og tugžśsundir, hundrušžśsund ef ekki milljónir fólks (į hinum abstrakt markaši) bregšast viš og reyna ķ grķš og erg aš selja hlutabréf sķn į enn lęgra verši en ķ gęr. Žessi hringavitleysa heldur įfram linnulaust į mešan aš öll spjót eru į oršum eša lķkamstjįningum stjórnmįlaelķtunnar sem hvorki viršist hafa tök į aš takast į viš erfiša įkvaršanatöku né vilja žaš.

Žaš er athyglisvert aš lesa greiningar samtķma spįmanna į fjįrmįlum. Til dęmis skrifaši George Soros um mögulegar lausnir til aš koma ķ veg fyrir heimskreppu tvö fyrir nokkrum dögum. Hann telur aš nś verši aš taka veigamiklar (lesist: óžęgilegar) įkvaršanir:

"Three bold steps are needed. First, the governments of the eurozone must agree in principle on a new treaty creating a common treasury for the eurozone. In the meantime, the major banks must be put under European Central Bank direction in return for a temporary guarantee and permanent recapitalisation. The ECB would direct the banks to maintain their credit lines and outstanding loans, while closely monitoring risks taken for their own accounts. Third, the ECB would enable countries such as Italy and Spain to temporarily refinance their debt at a very low cost. These steps would calm the markets and give Europe time to develop a growth strategy, without which the debt problem cannot be solved." (Soros ķ FT 29.sept.2011)

Allar žessar ašgeršir taka žó ķ grunninn į einungis einum hlut, aš lęgja öldur višbragša į markaši, semsagt stżra reykmekkinum betur. Žessum lķka velafmarkaša og skżra geranda (eša hitt žó heldur).  Markmišiš er vitlaust sett frį upphafi ķ nįlgun Soros, žvķ mišur.  Peningahagkerfiš, fjįrmįlastofnanir og stjórnvöld eiga aš vinna ķ žįgu almennings og umhverfis. Fjįrmįlakerfiš į aš auka lķfsgęši ( sem aušvitaš er įlitamįl ķ hverju felst og hvaš žarf til). Žessi sjįlfala markašur er stórhęttulegur mannlegu samfélagi af žvķ aš hann er uppspuni, vöruvęšing eins og Karl Polanyi skrifaši um įriš 1944. Sé markašurinn óheftur lįtinn stjórna mannlegu samfélagi er kreppa óumflżjanleg. 

Aušvitaš mį segja aš markašurinn sé samnefnari fyrir višbrögš fólks sem pęlir ķ višskiptum  (ķ žessu tilfelli veršmęti hlutabréfa, sem eru bęši hvikul og afar óįžreifanleg stęrš). Hafi fólk littla trś į einhverju gengur illa aš tala upp veršmęti žessara hvikulu og óįžreifanlegu stęrša, hafi fólk miklar vęntingar til trśveršugleika žeirra sem tala žęr upp, er lķklegra aš veršmętin hvikulu og óįžreifanlegu (bréfin) haldi verši sķnu eša hękki.

Žaš viršist einhvern veginn vera aš žęr séu svo óbęrilega óžęgilegar allar įkvaršanir sem lķta burt frį markaši sem drottnara aš ekki sé almennilega hęgt aš takast į viš žęr um žessar mundir. 

Žaš eitt og sér er athyglisvert.

Žaš žarf aš taka į allt öšrum hlutum aš mķnu viti. Žaš er t.d óheilbrigt į hvaša forsendum fyrirtęki ķ dag starfa sem hįš eru hlutabréfaeigendum (sem jafnvel hafa lķtiš sem ekkert meš daglegan gang fyrirtękjanna aš gera, eru fyrst og fremst fjįrmagnseigendur). Žegar hlutabréfaeigendur vita hver er hinn daglegi gangur ķ starfseminni er meiri tilhneiging til aš vanda sig og minni hvati til aš bśa til bólu/reykmökk. Žaš er miklu ešlilegra aš žeir sem starfa ķ fyrirtękjunum eigi ķ žeim og ég vona aš žessi hugsun nįi fótfestu og breišist śt sem višbrögš viš žeirri huglęgu kreppu sem višskiptalķfiš strķšir viš um žessar mundir.

 

 


mbl.is Hlutabréf lękka mikiš
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Vęringar ķ evrópskum bönkum - menningin er meiniš

Žaš eru greinilega margir bankastjórar stórra fjįrmįlastofnana aš hverfa frį um žessar mundir af einni eša fleiri įstęšu.

 Į dögunum vakti athygli mķna greining į óförum eins af mikilfenglegustu bankastofnunum Svisslendinga UBS.

Višskiptablašiš hefur einmitt sent frį sér grein um aš žar séu aš verša forstjóraskipti.

 

Įstęša žess er ekki bara aš bankinn stendur höllum fótum heldur eru meira en sterkar vķsbendingar um aš hann hafi veriš ręndur innanfrį eins og okkur Ķslendingum er žvķ mišur allt of kunnugt um ķ tengslum viš okkar bankahrun įriš 2008.

Bankar sem lenda ķ slķku og fjölmišlar viršast hafa į žvķ yndi aš draga slķkt gjörninga fram eins og žeir vęru verk EINS MANNS.  Bankaheimur hefur meira aš segja hugtak yfir slķkt fólk og eru žaš kallaš "Rogue Traders".

Ķ žessu tilfelli heitir mašurinn Kweku Adoboli en hann žótti djarfur og hugvitssamur starfsmašur bankans en olli tveggja milljarša evra tapi vegna gjaldeyrisvišskipta. Įšur hafši bankinn žó sett sjįlfan sig nęr į hlišina vegna glęfrarlegs framgangs ķ undirmįlslįnakapphlaupinu sem heltók bankamenninguna um įrabil.

Žaš sem hristir Evrópskt og Svissneskt fjįrmįlalķf er aš į žrišja įri eftir upphaf fjįrmįlakreppu sem sendi vestręna heimsbyggš į barm gjaldžrots er aš skandalar sem upp eru aš koma NŚ sżna aš stórbankar eins og UBS eša fjįrfestingarbankarnir ķ Evrópu hafa ekkert lęrt. Innan žeirra er  stofnanamenning sem vinnur gegn stöšugleika fjįrmįlakerfisins. 

Uppįkomurnar sem flett er ofan af sżna svo ekki veršur um villst aš fjįrhęttuspilamenning er (enn) višlošandi fjįrfestingabanka um alla Evrópu. Žó aš UBS muni sennilega lifa tapiš af sem Adoboli olli er nęsta vķst aš žó bankarnir vilji lįta svona óheppileg višskipti lķta śtfryrir aš žau séu framin af įkvešnu fólki innan žeirra vébanda sem missti sig - žį er hępiš aš horfa fram hjį stjórn bankanna og menningunni sem bankarnir innręta sķnu starfsfólki.

Žannig skrifar Per Hansen professor viš višskiptahįskólans ķ Kaupmannahöfn aš stofnanamenning fjįrfestingarbanka sé ALMENNT vandamįl. žaš er ekki bara įskorun fyrir stjórn bankanna en einnig fyrir fjįrmįlaeftirlit landa um heim allan. 

Eitt af žeim mįlum bankaheims sem hafa hneykslaš undanfarin įr var hneyksliš ķ stórbankanum Sociéte Génerale en žar var bankamašurinn Jerome Kerviel uppvķs aš hafa kostaš bankann yfir 36 milljarša evra tap ķ fjįrglęfravišskiptum (speculation trade).  Sökudólgurinn hefur reyndar bent į aš hann hafi einungis spilaš meš ķ žeirri stofnanamenningu sem hampaš var ķ bankanum.

Žetta er umhugsunarvert, athyglisvert svo ekki sé meira sagt.

Ein af nišurstöšum rannsóknarskżrslu sem UBS lét gera, var aš į tķmum fjįrmįlabóla freistast margir til aš horfa fram hjį hefšbundnum reglum um góš bankavišskipti. Gildismatiš og višmišin sem liggja til grundvallar góšri bankastarfsemi geta žannig runniš til og breyst. Vinningsmišaša og einstaklingsmišaša menning fjįrfestingarbankanna hampaši sérstaklega įhęttusömu atferli. Bankinn reiddi sig nęr alfariš į stęršfręšilega lķkanagerš ķ mati og  nišurstöšur einkunnagjafarfyrirtękjanna (!!! vošalega hljómar žetta allt saman kunnuglega!). Menningarvandamįliš er semsagt vķštękara en aš žaš nįi einangraš til žessara glęfralegu einstaklinga sem brennimerktir eru "Rogue Traders".

Hansen tekur dęmi af atburši sem įtti sér staš įriš 2004 ķ Londondeild Citibankans en žar höfšu starfsmenn leikiš sér aš žvķ aš gręša 24 milljónir dollara į hįlftķma meš žvķ aš selja evrópsk rķkisskuldabréf (į mešan aš enn var eftirspurn eftir žeim) og kaupa sķšan aftur į žrefalt lęgra verši. Žetta var śtmįlaš sem afrek žó aušveldlega hefši veriš hęgt aš sjį aš veriš var markvisst aš "dömpa" skuldabréfunum. Slķkt žykir allajafna ekki góš latķna hjį heišviršari bankastofnunum en žarna höfšu ašrar leikreglur öšlast višurkenningu og žóttu jafnvel kśl mešal strįkanna.

Stęrsti hluti fjįrfestingarbanka inniheldur svona menningu, hręgammamenningu. Til aš hęgt sé aš stemma stigu viš fleiri kreppum af žeim toga sem sopiš er seyšiš af nś og ķ nįinni framtķš žarf aš verša uppgjör ķ fjįrmįlastofnanamenningu vesturlanda. Žjóšarleištogarnir viršast ekki alltaf vera aš įtta sig į žvķ.

Įriš 1987 var framleidd geysivinsęl kvikmynd um Wall Street žar sem ašalpersóna leikverksins hét Gordon Gekko. Gekki žessi įtti slagoršiš "Greed is Good".  Nokkrum įrum sķšar voru drengir bankaheims um vķša veröld bśnir aš gera žau aš sķnum. Gildismatiš var einnig oršiš įmóta. Žeir upplifšu sig sem herra alheimsins. 

Hansen rekur upphaf gildismats skrišsins/breytinga til Bretlands į nķunda įratugnum žegar aš aukiš frelsi bankastofnanna leiddi til aukinnar samkeppni, samruna og yfirtaka. Žannig voru heišviršar bankastofnanir meš fleiri hundraš įra sögu og hefš undir ķ nżrri menningu sjįlfmišašra, aggressķvra og gróšamišašra manna sem voru drifnir af mótivinu aš nį inn bónusum. Žeir hröktu žannig ašra strįkamenningu frį sem byggšist į "old boys" tengslaneti sem tengdist gegnum menntastofnanir, nįm og stéttvķsi. Barings bank įtti sér 233 įra sögu žegar aš menningarumskipti leiddu į endanum til žess aš einn hinna nżju menningarbera bankans, Nick Leeson varš uppvķs aš og įsakašur fyrir ólöglega gjörninga tengdum bókhald bankans og eiginfjįrstöšu.

Žegar öllu er į botninn hvolft fjalla umskipti og breytingar ķ fjįrmįlakerfinu um meira en einstaklinga og frįfarandi og komandi bankastjóra. Žaš var uppsafnaš atferli heils menningarkerfis sem leiddi til žrįhyggju į endalaust hękkandi hlutabréfamarkašsvķsitölur og ofurflóknar nżskapanir ķ fjįrmįlaafuršum (t.d afleišur og undirmįlslįn). Žessi uppsöfnušu atferli bankamannamenningarinnar leiddu til djśpstęšustu fjįrmįlakreppu heimsins sķšan 1930.

(tilvitnanir og teksti žżddur aš hluta śr grein Per H. Hansen - Kasinokultur sem birtist ķ Weekendavisen, 23.September 2011).

 

 


mbl.is Sešlabankastjóri ESB kęršur
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Langvinn efnahagskreppa óumflżjanleg

Margt bendir nś til žess aš alžjóšafjįrmįlakerfiš žurfi endurskošunar viš žó bęši stjórnmįlamenn og fjįrmįlasérfręšingar hafi žrįast viš aš horfast ķ augu viš žį stašreynd. Žaš er margt ķ žessu.

Ķ fyrsta lagi er fréttamennska af įhrifum skuldasöfnunar og lausafjįrkreppu ķ Evrópu og Bandarķkjunum mörkuš af oršręšu fjįrmįlaspekinganna śr fjįrmįlastofnunum sem óneitanlega eiga verulegra hagsmuna aš gęta. Žeir sem sįu mynd Michael Moore, Capitalism - A love story geta kinkaš kolli yfir žvķ nś aš sjį hvernig aš forsvarsmenn bankastofnanna eru skipulega sendir śt ķ mišla meš skilaboš um nęr heimsendi ķ fjįrmįlakerfinu til aš beita stjórnmįlaleg öfl žrżstingi svo žau gangi ķ įbyrgšir fyrir heimskulega hegšun fjįrmagnseigenda ķ bönkunum.  Sem ķ raun žżšir aš rķkiš setur śt öryggisnet fyrir  fall fjįrmįlstofnana en skattborgararnir taka yfir lengri tķma skellinn. 

Žannig er žjarmaš aš almennum launžega į mešan aš forsvarsmenn fjįrmįlastofnana geta haldiš įfram aš lifa ķ afneitun og endurtaka sömu mistök į mistök ofan. Semsagt ekki skynsamleg višbrögš viš kreppu. Įstandiš hérķ Danmörku er eins og heima - greiningar frį bönkum eru birtar gagnrżnislaust eins og um hlutlaust žekkingargrundvallaš mat vęri aš ręša. Žaš er mikil afturför hér žvķ įšur fyrr voru Danir mun krķtķskari og analytiskari į samfélagsmįlefni sem žessi. Ķslendingar hafa hinsvegar ekki veriš žekktir fyrir aš vera miklir samfélagsrżnar hvaš žetta varšar fyrr en uppgjöriš ķ rannsóknarskżrslunni birtist.

Margir Danir eru enn minnugir kartöflukśrsins svokallaša į tķunda įratug sķšustu aldar. Žaš gęti hjįlpaš žeim aš bregšast betur viš. Ķ vištali danska sjónvarpsins ķ gęr viš almenna borgara śti į götu kom fram aš mörg hjón/margar fjölskyldur leggja nś fyrir ķ staš žess aš neyta og eyša svo žau hafi žanžol missi annar ašilinn vinnuna. Ég finn einnig hér į mķnum tķmabundna vinnustaš aš vinnuöryggi starfsmanna ķ stjórnsżslu hefur minnkaš verulega. Į mįnudag eru įętlašir fundir žar sem žarf aš taka blóšugar įkvaršanir um hversu marga žarf aš reka į nęsta įri og hversu marga įriš 2013. Yfirmenn eiga sķšan aš męta upp ķ rįšuneyti 10 september nęstkomandi til aš gefa skżrslu um žęr įkvaršanir. Engar undanžįgur frį sparnašarkröfum verša veittar. Žannig aš veruleiki hins vinnandi manns hér hefur snarlega breyst frį žvķ framtķšarspįr um vinnumarkaš ķ Danmörku voru geršar fyrir örfįum įrum.  Žį leit allt śt fyrir aš meš fęrri į vinnufęrum aldri mišaš viš eftirlaunažega yrši hér meiri eftirspurn eftir vinnuafli en framboš.

 Hinsvegar hefur mannaušurinn eitthvaš rżrnaš innan vébanda danska rķkisśtvarpsins žar eš fréttakona fréttatķmans žrįskallast viš, spyr ógįfulegra spurninga eins og tilhögun hagkerfisins hingaš til verši aš vera lögmįl til eilķfšar.

Hśn er t.d aš spyrja alla mögulega sérfręšinga um hvernig hęgt sé aš koma ķ veg fyrir aš hagkerfiš hęgi į sér, aš framleišslan minnki ekki aš vexti, aš einkaneyslan minnki ekki. Semsagt ógįfulegar spurningar leiša yfirleitt til heimskulegra svara.

Žetta minnir į manneskju sem er aš įtta sig į aš manķan er aš fara aš brį af henni og ķ staš žess aš leita skynsamlegra leiša til aš koma ķ veg fyrir aš detta ofan ķ mjög višvarandi žunglyndi, spyr hśn hver eigi kókaķn svo hśn geti višhaldiš įstandinu um sinn.  

Satt best aš segja finnst mér Helle Thorning Smith sem talin er verša nęsti forsętisrįšherra eftir kosningar, ekki hafa neitt verulega markvert aš segja. Hśn talar um aš žaš žurfi aš blįsa ķ glęšur opinberrar eftirspurnar og skapa žannig eftirspurn og hagvöxt ķ framleišslugreinum. Žaš er aušvitaš klassķskt svar viš kreppu skvt. Keynes en vart raunhęft nema ķ takmörkušu męli, mišaš viš yfirvofandi efnahagsįstand. Danskar bankastofnanir veittu heimskuleg lįn til hśskaupenda į bóluįrunum sem nś sśpa seyšiš af aš hśseignir žeirra eru minna virši en lįnin sem žeir eru aš borga af, ekki ósvipaš Ķslendingum. Žeir veittu svokölluš flex-lįn sem gerši fólki (og kannski sérstaklega žeim sem eru ekki alveg skynsamastir ķ einkafjįrmįlum) aš fresta afborgunum ķ einhver įr. Žetta žżšir aš skuldasöfnun almennings er veruleg.Enda eru tugir žśsundir hśseigna hér til sölu. Žaš žarf žvķ ekki aš undra aš fólk haldi aš sér höndum ķ neyslu nśtildags. Žaš er miklu skynsamlegra en hitt.

Ég gekk į markaš ķ gęr, Roskilde kręmmermarked, sem er haldin įrlega og žekur allt svęšiš sem Hróarskeldu tónlistarhįtķšin er haldin į einnig įrlega. Žarna koma saman žśsundir manna aš skoša dót sem er til sölu. Įšur fyrr gat mašur gert góš kaup į gömlum munum sem fengu hlutverk hjį nżjum eigendum, semsagt žarna var mikil flóamarkašsstemning. Upplifunin nś var nokkuš önnur en fyrir įratug žegar ég gekk um og gerši reifarakaup į gömlum  kaffibollum sem ég ylja mér enn viš heima.  Nś gat į aš lķta allt annars konar samsetningu sölutjalda. Ekki žaš aš žaš vęri nóg af dóti til sölu, flest var fjöldaframleitt dót, drasl sem leit śtfyrir aš glitra ķ pakningunum en fer örugglega fljótlega ķ sundur. Semsagt drasl eša djönk eins og einhver myndi segja. OG NÓG AF ŽVĶ. Margir gesta sem žarna gengu um, ungir sem aldnir sżnilega ofaldir

Žetta fékk mig til aš spyrja hvernig hagkerfi vill fólk bśa viš. Vill fólk geta eytt og neytt eins og enginn vęri morgundagurinn ef žaš bara fęr eitthvaš drasl sem žaš getur umlukiš sig meš  - eša er skynsamlegra aš hugsa sér aš mašur geti lifaš viš žrengri kost en lifaš vel og stušlaš aš innihaldsrķku lķfi? 

Hvaša sżn hafa įkvaršanatökuašilar ķ samfélaginu į hiš góša lķf? Hvernig vilja žeir stušla aš žvķ aš skapa borgurunum žannig ašstęšur, svo žeir geti lifaš hóflega en įgętlega.  

Mér finnst žaš persónulega įhugaveršara aš fį žau svör frį žeim, fremur en klisjukennt babl um hvernig eigi aš koma ķ veg fyrir aš efnahagskreppan rķši yfir heima hjį žeim.


mbl.is Fimm įr af sįrsauka
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Bókhaldstap, bólgnar vęntingar og raunverulegt tap

Nś er mašur oršinn svo skyni skroppin eftir aš hafa sętt hįlfgeršum pyntingum ķ formi frétta um bókhaldsbrask og afskriftir, bókhaldskśnstir og annaš ķ žeim dśr aš frétt um eldgosatengt tap stęrsta feršažjónustu-fyrirtękis heims er eitthvaš sem mašur kippir sér lķtiš upp viš.

Žetta er svona svipaš eins og kešjuverkun af gunguskap skipstjóra Artemis (sem žorši ekki inn ķ Ķsfirska žoku), aušvitaš finna fleiri fyrir žvķ en bara hin alžjóšlega samsteypa žegar įętlanir bregšast.

ég hef ašeins stśderaš fyrirtękiš TUI en žaš er afleišing af endalausum samrunum og yfirtökum sem einkenndu tķmabiliš frį žśsaldamótum til 2008 ķ alžjóšlegu višskiptalķfi. Nś vitum viš aušvitaš sem er aš slķk hernašarbrögš ķ višskiptum voru oftar en ekki byggš į skuldsetningu. Žegar fyrirtęki eru verulega skuldsett sem hlutfall af eiginfjįrstöšu žurfa žau aš keyra alveg svakalega stķft til aš geta stašiš viš sķnar skuldbindingar. Ef mašur snżr žessu yfir į lķkingamįl, mį segja aš žvķ stęrri śtgerš sem mašur er meš, žvķ meiri velta žarf aš vera til aš halda utan um til aš greiša fyrir umsvifin, žvķ minna mį bregšast ķ starfseminni.

Eitt af žvķ sem stórhuga višskiptamönnum yfirsįst kannski var einmitt žetta, mašur žarf aš vanda sig (žeir hefšu sumir kannski žurft aš vera ķhugulli į mešan į öllum yfirtökunum stóš).

Žaš fer tvennum sögum af TUI - ķ fyrsta lagi voru óstašfestar fréttir ķ helstu višskiptamišlum heims ķ febrśar 2010 aš veriš vęri aš reyna aš selja stórveldiš (kannski ekki besta tķmabil višskiptasögunnar, allavega ef įtti aš selja žaš ķ einu lagi).

Ķ öšru lagi stęrir samsteypan sig af žvķ aš vera alltaf į höttunum eftir framtķš feršažjónustunnar (sem žeir telja sig geta skilgreint greinilega.

Žaš er žvķ kannski bara fjölmišlastönt - aš birta lélegar afkomutölur og tengja viš gosiš ķ Eyjafjallajökli. Žvķ žegar allt kemur til alls er fyrirtękiš meš svo bólgnar vęntingar aš ekkert mį śtaf bregša žį tapa žeir ķ bókhaldinu. Hiš raunverulega tap er aušvitaš a) aš starfsmenn eru žręlar stašlahyggju ķ feršažjónustu og fį ekki aš blómstra žvķ žeir eru hermaurar ķ stigröšušu veldi feršažjónustu TUI.B) Ašrir sem eiga hagsmuna aš gęta žar sem TUI velur aš žröngva sér inn į feršamarkaš eru undirorpnir rįšandi markašsstöšu fyrirtękisins og žį mį fólk dęma fyrir sig sjįlft hvort žvķ finnst žaš hagsęlt.

Žannig aš jś, aušvitaš mį segja aš žaš sé frétt žegar aš TUI velur aš tilkynna opinberlega um aš halli undan fęti aš minnsta kosti tķmabundiš, žvķ žeir eru ķgildi žjóšhagskerfis žegar kemur aš umsvifum. Fyrir mér er TUI hinsvegar dęmi um fyrirtęki ķ feršažjónustu sem aš hefur tapaš sér ķ  stęršarhagkvęmni. Žegar į reynir hrynja slķk veldi oft.

Žannig žaš er spurning hvort mašur į aš fagna frekar en armęšast.

 


mbl.is Askan veldur TUI tjóni
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Mannaušsstjórnun į villigötum

Hernašarįętlanir fyrirtękja ķ samkeppni eru vęgast sagt oršnar meinfżsnar og bera ekki hag neytenda eša višskiptavina fyrir brjósti.

Kannski er hundurinn grafinn ķ žvķ hugarfari sem žrķfst mešal stjórnenda og starfsmanna fyrirtękjanna.

Žeir eru illa innręttir ķ gegnum menntun og žjįlfun sem snżr aš hvaša hugarfar žeir eiga aš višhafa ķ starfsemi sinni.

Žannig er ekki veriš aš ala į heišarlegum višskiptahįttum ķ lišsefli starfsfólks (svokallašri mannaušsstjórnun) heldur er veriš aš ala į hvernig hęgt er aš skjóta samkeppnisašilum ref fyrir rass meš hvaša hętti sem er, helst sem meinfżsnustum. Einhvern tķma var sagt ķ hernaši aš best vęri aš fórna minni hagsmunum fyrir meiri, žó žaš kostaši aš góšum hermönnum vęri fargaš. Hér į žaš ekki viš. Žvķ meiri hagsmunir eru hagstęšari sķmgjöld fyrir neytendur sem notast viš sķma, aš žeir geti lifaš viš ešlilegt umhverfi.

Neytendur į Ķslandi eru meš žvķ sofandalegasta sem gerist ķ vestręnum heimi, og žaš gefur aušvitaš fyrirtękjunum fęri į aš misnota stöšu sķna. Um žaš vitna ótal dęmi sem óžarfi er aš fjölyrša um hér.

Arion banki eša stjórn hans öllu heldur samžykkti ķ fyrradag tillögu žess efnis  aš starfsmönnum bankans vęri gert aš taka sišfręšinįmskeiš. Žaš er žarfažing en ég spyr mig hvort ekki žurfi meiri yfirhalningu į fleiri svišum til aš breyta hugarfari hermanna višskiptanna hér į landi. Viš žurfum aš skoša innrętinguna ķ nįmi, viš žurfum aš rįšast į meinlokur ķ kenningakerfum sem kenndar eru. Viš žurfum aš vera meira vakandi sem neytendur almennt.


mbl.is Fengu hrós frį forstjóranum
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Endurskošunin į regluverki og eftirliti meš frjįlsu flęši fjįrmagns žarf aš vera vķštękari

Sumir muna eflaust eftir sérlegum krķsu-fundi G20 landanna sem haldinn var ķ Tékklandi aš mig minnir fyrir rśmu įri. Lķtil sameining hefur oršiš milli žeirra um hvernig beri aš leysa žann vanda sem blasir enn viš vegna fjįrmįlahnignunar ķ heiminum.

Evrópa eša Evrópulöndin eru žó neydd til aš taka į mįlum sameiginlega og žaš į ekki bara viš um rķki  sem eru bundin efnahagslegum og pólitķskum samruna gegnum Evrópusambandiš - žaš eru fleiri lönd sem eru svo samtengd inn ķ Evrópu aš žau žurfa aš vera meš ķ žeirri endurskošun. Viš erum aš tala um sameiginlegt vandamįl - og ekki einangruš žjóšmįla-mįlefni.

Ég endurtek ķ 100ašasta skipti, žessi mįl žarf aš skoša kerfislęgt og žvķ er stašhęfing blašamanns Financial Times kórrétt - Evrópa veršur aš styrkja sameiginlegt regluverk sitt. Žaš veršur ekki gert meš žvķ aš setja Ķsland ķ skuldafangelsi.

Hins vegar er manneskjan ķ ešli sķnu hégómleg og ķ pólitķk leika menn sér aš žvķ aš eyšileggja mannorš hvers annars ef žaš hentar. Homo politicus er sś tżpa sem žarf aš fylgjast meš og vera višbśin viš aš noti sér tękifęriš ķ refskįkinni um völd...en žį žarf lķka aš bregšast hratt viš og leyfa homo politicus ekki aš nżta sér slķkt tękifęri. Hagsmunirnir eru vķštękari en svo aš žeir eigi aš vera leiksoppur skammt-hugsandi tękifęrissinna.

Vöršum leišina aš žvķ aš fjįrmįlarśstirnar og eftirstöšvar žeirra verši teknar til endurskošunar meš bętt regluverk aš leišarljósi sem ekki hnekkir meira į einni žjóš en annarri.


mbl.is Ekki setja Ķsland ķ skuldafangelsi
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Kasķnó kapitalismi og trśarhreyfingar višskiptanna

Susan Strange uppnefndi alžjóšlega fjįrmįlakerfiš žessu myndręna nafni - Casino capitalism įriš 1986.

Ron Martin sem skrifaši bókina "The economic geography of money" skrifaši:

"The geographical circuits of money and finance are the "wiring" of the socio-economy....along which the "currents" of wealth creation, consumption and economic power are transmitted...money allows for the deferment of payment over time-space that is the essence of credit. Equally, money allows propinquity without the need for proximity in conducting transactions over space. These complex time-space webs of monetary flows and obligations underpin our daily social existence."

Nassim Taleb hittir naglann į höfušiš žegar hann setur tķma-rżmis samdrįttinn ķ samhengi og segir aš nś sé hęgt aš rśsta hagkerfi į nóinu meš tölvu- og samskiptatękninni einni saman.

Rafręnu tengingar fjįrmįlakerfisins į alžjóšavķsu og yfirfęrslur ķ cyberspace eru vķrarnir og félagshagfręšin er fólkiš sem kemur sér upp įkvešinni skilvirkri hegšun ķ kerfi žar sem eru įkvešnir hvatar til aš gręša peninga.

Fjįrmįl eru samkvęmt Peter Dicken (sem skrifaši Global Shift) eitt af mest umdeilanlegu hagręnu atferlunum vegna sögulegra tengsla žeirra viš sjįlfstęši žjóša. Allt frį žvķ aš elstu žjóšrķki heims byrjušu aš myndast hefur sköpun fjįrmagns og drottnun yfir žvķ veriš įlitiš mišlęgt fyrir višurkenningu og afkomu.

 David Harvey hefur sagt aš hver kreppa og missir fjįrmagns beri meš sér tilfęrslur efnislegs aušs (veršmęta). Žannig séu krepputķmar tķmar tilfęrslna į fjįrmagni og auši. 

Segja mį aš Nassib Taleb hafi į réttu aš standa žegar hann bendir į aš tölvu og samskiptatękni og fjįrmįlaverkfręši saman hafi oršiš til žess aš enginn hafi skiliš kerfiš og žvķ hafi getaš fariš sem fór, en hann ręšst ekki į rętur illgresisins nema aš takmörkušu leyti af žvķ aš sį tilbśni vęntingaaušur sem festi sig ķ bókhaldi fyrirtękja var bara bóla. Žaš er žvķ ekki sį bólgni aušur sem allur fęrist um heimsbyggšina landa ķ milli, svęša ķ milli, rķkis og fyrirtękja ķ milli, fólks ķ milli -heldur töluvert rżrari summa sem allir reyna aš kraka ašeins śr.

Aušur er skilgreindur mismunandi į mismunandi tķmum og gott dęmi um žaš er dęmisaga Kanadķska blašamannsins Mark Kurlansky sem skrifaši hina margfręgu bók "Cod". 

Vegna žorsksins hafa strķš veriš hįš og bylting brotist śt. Heilu hagkerfin hafa risiš og rišaš til falls - allt frį Boston til baska - žorskašli til žręla, kažólikkum til konunga, sjómönnum og sęlkera.

Svo var žorskinum fyrir aš žakka aš į įtjįndu öld hafši Nżja England öšlast sess sem alžjóšlegt višskiptaveldi ķ staš žess aš vera ašeins fjarlęg nżlenda sem hungriš vofši yfir.

Ķ Massachussets var žorskurinn ekki lengur bara matur, heldur var hann nįnast tilbešinn. Žorsk-ašallinn var hópur fólks sem įtti auš sinn aš žakka žorskveišum allt aftur til 17.aldar og sem dżrkaši fisktegundina mjög opinskįtt (į peningum komu žorskar fyrir, hśsakynni voru prżdd myndum af honum osfrv.)

Viš erum komin svo langt ķ tękninni og svo mörkuš af kasķnó kapitalismanum ķ samtķmanum aš viš įttum okkur ekki alltaf į aš veršmętin sem veriš er aš sżsla meš eru óhaldbęr symbólsk kerfi sem žó geta rįšiš örlögum fólks, lķfi og dauša.

Mér finnst reyndar Nassim Taleb nokkuš glöggur žegar hann lķkir fjįrmįlakerfinu og örlögum žess viš trśarkerfi žar sem menn misstu sig ķ ofsatrś.

Skrżtiš aš eitthvaš svo ofur-óhaldbęrt sé svo haldbęrt žegar kemur aš afdrifum fólks! 

 

 

 

 


mbl.is „Žiš settuš Ķsland į hausinn“
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hęfnivišmiš ķ ķslensku višskiptalķfi

Einhverra hluta vegna var ég alltaf į žvķ aš Jón Siguršsson settur framkvęmdastjóri Stoša (įšur FL Group) hefši veriš einskonar strįmašur. Ķ ljós kemur eftir naušasamninga fyrirtękisins sem žekkt er aš rak ķ žrot fyrir fjįrmįlahrun aš hann er einkar dżr starfsmašur fyrir illa statt fyrirtęki.

Ég er aš spį ķ hvaša hęfnivišmiš liggja til grundvallar launasamnings viš hann? Žaš er einkar įhugavert aš vita į hvaša forsendum einhver er launašur žegar aš fyrirtęki skulda tugi, jafnvel hundruši milljarša?

Ég spyr sjįlfa mig sérstaklega žeirrar spurningar į hvaša višskiptaviti slķkir śtreikningar og tilhögun byggi?

Ętli ég fįi eitthvaš svar viš žvķ ?

Eša benda menn ef til vill bara į lagatęknileg takmörk žess aš rifta įšur leynilegum launasamkomulagsatrišum?

Kannski byggist hiš stórkostlega višskiptavit į aš gera samninga žannig śr garši aš sį sem samningurinn um ręšir blęšir aldrei en žeir sem ekki hafa af tilvist hans vitaš - fį aš borga į endanum žó žaš verši sķšar.

 


mbl.is Laun framkvęmdastjóra Stoša lękka um 70%
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Ķslendingar alltaf bestir og fremstir eša sķstir og verstir

Žjóšarsįlin (ef hęgt er aš tala um aš fólk eigi einhvern sameiginilegan takt og tón sem deilir sameiginlegu landssvęši) er eins og pendśll!

Annaš hvort erum viš fremst eša best eša flottust eša fallegust og annaš ķ žeim dśr - eša allt er į hverfanda hveli, viš erum algjörir sveppir, sķst, verst og alveg ömurlegt. Hér vešur uppi spilling į heimsmęlikvarša, heimska į heimsmęlikvarša, žröngsżni į heimsmęlikvarša og žó lengi vęri upp tališ.

Žetta er nįttśrulega svolķtiš broslegt og alveg efni ķ žįtt a la "Little Britain".

Žaš er eitthvaš svona Monty Python element ķ Ķslendingum mörgum (śps, passa sig aš alhęfa ekki!).

Žó žaš sé sķšur en svo broslegt hvernig mörgum fyrirtękjum hefur vegnaš og hvaš žau hafa skellt mikilli įžjįn į ķslenska borgara mörg įr fram ķ tķmann...verš ég aš višurkenna aš mér finnst yfirlżsing

Lżšs Gušmundssonar hįlf brosleg.

Hann er enn fastur ķ farinu um aš vera annaš hvort fremstur ķ sinni röš - eša hafa oršiš verst śti.

lesiš vandlega aftur og aftur eftirfarandi setningu:

"įfalliš sem exista varš fyrir į einni nóttu var langmesta höggiš sem bankahruniš olli einum ašila"

Hvaša gildismat liggur ķ žessari setningu?

Pęlum ķ žvķ.

 


mbl.is Fengum langmesta höggiš
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hinn umdeildi tķmi žegar botninum er nįš!

Į sķšustu dögum hafa žjóšhöfšingjar eins og Obama talaš um aš nś vęri botninum nįš ķ heimskreppunni og aš ķ sjónmįli vęri hęgur uppgangur sem tęki mjög brįšlega viš. Hér į landi hafa žessar raddir endurómaš mešal einhverra einnig. En žaš er fyrst nś sem aš forsvarsmenn alžjóša gjaldeyrissjóšsins višurkenna fyrir alheimi aš spįr um efnahagsgengi žjóša į komandi misserum mun ekki ganga eftir og aš sś kreppa sem nś rķšur yfir ķ heimsefnahagsmįlum er ekki skammvinn bóla.

Ég hef sķšan 2005 talaš um aš efnahagslęgšin vęri óumflżjanleg en hafši ekki reyndar fyrr en fyrir tępum tveimur įrum sķšan įttaš mig į aš umfang efnahagslęgšarinnar gęti oršiš svo mikiš sem raun ber vitni.

Mjög virtur fręšimašur ķ mķnum fagheimi, Carlota Perez en hśn er sérfręšingur ķ tęknihagręnum bylgjum, kenningum sem upprunalega voru žróašar af fręšimanninum Kondratiev, skrifaši athyglisverša bók sem var gefin śt įriš 2002 sem spįši fyrir um hiš mikla alžjóšlega efnahagshrun sem óumflżjanlega afleišingu af tęknihagręnu tķmabili sem ķ raun leiš undir lok um žśsaldamótin 2000.

Bókin heitir Technological revolution and financial capital: The dynamics of bubbles and golden ages.

bubbles_golden_ages_peq2.jpg

Ķ henni fer Carlota ķ gegnum žęr fimm tękni byltingar sem hafa umbreytt félagsstofnanalegu umhverfi į hverjum tķma og leitt af sér tķmabil hagvaxtar og framsóknar sķšustu tvęr aldir. Sś sķšasta sem var um žaš bil aš lķša undir lok um og eftir žśsaldamótin var knśin af uppfinningu hįlfleišarans (microprocessor - örgjörvans) sem umbreytti nęr öllum forsendum atvinnulķfs og hagvaxtar į jarškringlunni ķ nokkra įratugi.

Žaš sem tók viš žegar aš drifafl sķšustu tęknibyltingar var aš lķša undir lok var mikil spįkaupmennska ķ hagkerfi sem ekki gat framleitt neitt en umhverfšist um aš bśa til nż og óįžreifanlegri veršmęti byggš į peningum, og żmsum snśnum veršbréfum og viršismati žeirra.

Carlota ber žessa örvęntingarfullu tilraun til aš halda heimshagkerfinu į fullum śtblęstri hagvaxtar saman viš tķmabiliš sem tók viš eftir mikla framrįs tękniframfara undir aldamótin 1900 og eftir sem leiddu jś eins og kunnugt er til sķšustu heimskreppu.

Perez lżsir žvķ hvaš ferliš undan hruni einkennist af:

Žegar fer aš halla undan fęti tķmabilsins byrjar fjįrmagnsaušur aš verša rįšandi višmiš og aušsöfnunin byrjar aš takmarkast viš fasteignabólur og erlend ęvintżri meš fjįrmagni žar sem allt skynsamlegt veršmętamat er fyrir borš boriš. Eignabólgur verša til samtķmis meš aš skuldasöfnun eykst ķ glęfralegum takti og eyšast upp ķ spilavķti spįkaupmennskunnar. Į žessu stigi veršur mikiš misręmi milli pappķrsaušs og raunverulegs aušs, milli raunverulegrar aršsemi eša afleiša og fjįrmagnsgróša. En skynvillan getur ekki varaš viš og togstreitan sem af žvķ skapast aš višhalda henni er dęmd til aš enda ķ hruni. Žetta getur įtt sér staš ķ röšum af mismunandi og skemmri kreppum į einum markaši eftir öšrum, ķ risahruni eša samblöndu af bįšu. Eitt er allavega vķst. Bólan brestur.


Ég lęrši heilmikiš af žessari lesningu.

 

Ég hvet ykkur til aš lesa žetta athyglisverša verk.

 

Nokkur grunnatriši: 

 

Tęknibreytingar eiga sér staš ķ klösum djśpstęšra nżsköpunar sem skapa įrangursrķkar og ašgreinanlegar byltingar. Žegar žęr eiga sér staš er allri framleišsluskipan umbylt ķ kjölfariš.

Žaš er "funktional" mismunur milli fjįrmagn aušs og framleišsluaušs (capital) žar eš hvor žeirra leitar aršs eftir mismunandi leišum.

Vanburšir til aš takast į viš breytingar og andóf gegn breytingum į römmum félagsstofnana (félagsstošir) ķ samanburši viš tęknihagręnt umhverfi er knśiš fram af samkeppnis žrżstingi.

 

Fjöldaframleišslubyltingin setti mark sitt į flestar stofnanir/stošir samfélagsins į tuttugustu öld og var undirliggjandi mišlęgum stjórnvöldum og fjöldaneyslu mynstrum ķ fjórum stórum hagvaxtarstjórnunartilraunum sem settar voru upp til aš nżta sér tęknina. Žetta voru Keynesiskt lżšręši, Nazi-fasismi, Soviet socialismi og rķkisžróunarstefnan ķ hinum svoköllušu žrišja heimslöndum sem hvert um sig hafši sķn einkenni ķ stjórnarhįttum.

 

 

 


mbl.is Svört spį frį IMF
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband